Historia tego budynku się początków XIV wieku…
Wpisany przez Zbigniew Piotr Kotarba    piątek, 29 marca 2019 09:41    PDF Drukuj Email

Jest w stolicy Pomorza Zachodniego budynek, który na przestrzeni dziejów pełnił wiele funkcji począwszy od Domu Opata przez Kancelarię Książęcą i Krajową w okresie wojen szwedzkich czy budynek administracji miejskiej. Obecnie mieści się w nim Rektorat Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie.


Pierwsza wzmianka źródłowa o tym miejscu pochodzi z dokumentu, w którym jest mowa o zakupie przez opata konwentu cystersów z Kołbacza „wolnego placu należącego do miasta położonego na wzniesieniu przy „pomoście krawców” (super nostram aream iacentem iuxta pontem sartorum). Na tym placu na wzgórzu zwanym Psia Góra (Röddenberg), sprzedanym opatowi Dithmarowi przez Radę Miasta za 25 marek w srebrze, cystersi wybudowali „wewnątrz murów obronnych miasta zostawiając pomiędzy nimi a naszym dworem miejsce szerokości osiem stóp” (infra murum seu munimen civitatis et nostre curie spacium octo pedum relinquendo), rezydencję zwaną „Dworem” (curia, 1302) oraz kilkanaście lat póxniej kwatery dla członków konwentu (super curiam monachorum de Colbaz in Stetin). Zgodnie z zawartą umową z miastem teren ten można było sprzedać tylko za zezwoleniem Rady a całość wyłączono spod jurysdykcji miejskiej, tworząc obszar tzw. jurysdykcji kościelnej (zwanej „Freiheit” - Wolność). Zakonnicy zostali zwolnieni od służby dziennej i nocnej na murach, a także od podatku miejskiego, zwanego szosem. Byli także zwolnieni z opłat celnych i podatkowych przy przewożeniu z i do położonego nieopodal Dąbia swoich produktów. W 1463 roku w murze miejskim na tyłach Dworu Opata wzniesiono Basztę Wysoką (Hohe Turm).

alt

Po wprowadzeniu w 1534 roku reformacji dwór opata (Abtshof), przeszedł w posiadanie książąt pomorskich, a wchodzące w jego skład zabudowania cały czas pozostawały wyłączone spod prawa miejskiego jako tzw. jurysdykcja książęca pod nazwą „Schloßfreiheit” .
Pod koniec XVI wieku książę Jan Fryderyk  z Gryfitów do czasu wybudowania nowej kancelarii, użytkował go przejściowo jako siedzibę kancelarii krajowej (Kantzley rechtsbergh) lub jako inny budynek urzędowy. Po przejęciu Szczecina przez Szwedów zabudowania Kancelarii Krajowej prawnie należały do Korony Szwedzkiej, czyli do państwa szwedzkiego. Położony wzdłuż muru miejskiego budynek kancelarii, posiadał dwie kondygnacje i strych na całej powierzchni, poza tym niezbyt dużą sklepioną piwnicę, do której prowadziły dwa wejścia, z podwórza i z sieni. W dolnej kondygnacji od strony zachodniej znajdowała się wielka jasna sala z położonymi obok dwoma pokojami, z których jeden posiadał kominek. Z tej samej strony była jeszcze sklepiona komnata podzielona na dwie izby i kuchnię. W części wschodniej położona była izba i komnata z kominkiem. Pomieszczenia te były przedzielone dużą jasną sienią. Na drugiej kondygnacji położona była równie wielka jasna sala z piecem kaflowym, a obok dwa pokoje, z których jeden również posiadał kominek. Po przeciwnej stronie dużej i jasnej sieni znajdowała się podobnej wielkości jasna sala z piecem kaflowym, a obok pokój z kominkiem.

alt

W okresie pruskim budynek zmienił swoją funkcję. W latach 1726-1728 na miejscu dawnej Kancelarii Książęcej na rozkaz króla Fryderyka Wilhelma I władze pruskie wybudowały trzypiętrowy budynek z podwójnym strychem, składający się z dwóch przylegających do siebie skrzydeł, przeznaczony na magazyn prowiantowy (Proviant-Magazin Nr. 5). Dłuższy bok budynku usytuowano wzdłuż całej długości wschodniego skraju obecnej ulicy Rybackiej, natomiast krótszy na fundamentach muru miejskiego. Początkowo dwa górne piętra wykonano z pruskiego muru (Fachwerk), które po 1804 roku zostały wzmocnione masywnym murem z cegły. Co najmniej od 1768 roku w skład parceli magazynu żywnościowego wchodził również dom położony od strony ulicy Podgórnej zwany „Domem Kontrolera” (Controleur Haus). W 1805 roku władze wojskowe zakupiły stojące obok cztery budynki mieszkalne i przekazały wszystkie parcele pod zarząd garnizonu szczecińskiego. Sprzedawcą ostatniego z budynków był inspektor budowlany Weyrach, stąd od tego czasu był on nazywany „Domem Weyracha (Weyrachsche Haus}. Podczas francuskiej okupacji w latach 1806-13 całość służyła Francuzom za lazaret. Po zakończeniu okupacji zabudowania wydano ponownie zarządowi garnizonu. W 1837 roku wymierzono na nowo granicę na tyłach działki magazynu, i odtąd parcele magazynu nr 5 i Domu Weyracha stanowiły jedną całość.

alt

Pod koniec XIX wieku zabudowania magazynu prowiantowego w księgach adresowych wykazywane były jako własność wojskowa (Militär Fiskus), ale już w 1899 roku zostają przejęte przez miasto. Magazyn oraz budynek kontrolera zburzono, a na ich miejscu trzy lata później roku powstaje siedziba administracji miasta (Verwaltungsgebäude) pod nowym adresem Magazinstraße Nr. 1. Architekt zaprojektował trójskrzydłowy budynek o nieregularnym kształcie z wysoką wieżą od południowej strony. Wejście główne umieszczono od strony Magazinstraße. Umieszczono w nim m. in. Miejską Kasę Oszczędności, Urząd Stanu Cywilnego, Sąd Gospodarczy, a także biura policji miejskiej.
Budynek administracji miejskiej przetrwał bombardowania alianckie II wojny światowej i w marcu 1948 roku uruchomiono tu wyższą szkołę pod nazwą Akademii Lekarskiej, którą rok później zmieniono na nazwę Pomorskiej Akademii Medycznej. W czerwcu 2010 roku nadano jej aktualną nazwę Pomorskiego Uniwersytetu Medycznego w Szczecinie, którego stał się rektoratem
Przy pracy nad tekstem korzystałem ze strony internetowej Encyklopedii Pomeranica, będącej częścią dużego projektu pn. Encyklopedii Pomorza Zachodniego.


Poprawiony ( piątek, 03 maja 2019 08:22 )