Bytowska warownia
Wpisany przez Zbigniew Piotr Kotarba    czwartek, 13 września 2012 18:06    PDF Drukuj Email

Na wzniesieniu w południowo – wschodniej części Bytowa stoi ogromna gotycka warownia. To XIV-wieczny zamek krzyżacki, w którym znalazły swoje siedziby m.in. Bytowskie Centrum Kultury, Muzeum Zachodnio – Kaszubskie oraz Stowarzyszenie Kaszubsko – Pomorskie Bractwo Rycerzy Zamku Bytowskiego.


Historia warowni w Bytowie wiąże się z Zakonem Krzyżackim. To oni bowiem wraz z zakupem Ziemi Bytowskiej w 1329. roku przygotowali plany budowy zamku. Sam obiekt powstawał w latach 1398 – 1405, a budowę nadzorował Mikołaj Fellenstein, pochodzący z Koblencji wybitny ówczesny budowniczy i architekt zakonu (spod jego ręki wyszła m.in. bryła zamku w Malborku).
Zamek został zbudowany na planie prostokąta, otoczony murem z trzema basztami okrągłymi (Młyńską, Różaną i Polną) oraz czworoboczną wieżą Prochową (zniszczoną w czasie wojen szwedzkich i odbudowaną w okresie międzywojennym). Powstawał jako konstrukcja murowana z kamieni eratycznych i cegły. Przy północno – zachodnim skrzydle postawiono trzypiętrowy, podpiwniczony dom mieszkalny zwany Domem Zamkowym (obecnie muzeum). W budynku tym znajdowały się jedne z najważniejszych pomieszczeń tj. refektarz, kaplica i mieszkanie prokuratora. Na najwyższej kondygnacji mieściły się magazyny.
Przy skrzydle południowo – zachodnim zbudowano piętrową kuchnię z magazynem żywności. W jej sąsiedztwie znajdowała się studnia. Brama wjazdowa została wzniesiona od strony północno – wschodniej. Przed nią wykopano fosę, nad którą przerzucono most zwodzony. Warownia pozwalała zastosować do obrony broń palną.
Górujący nad lokowanym w 1346. roku miastem zamek, pełnił w okresie swojej świetności rolę strażnicy granicznej, siedziby administracji krzyżackiej oraz zajazdu dla rycerstwa zachodnioeuropejskiego podążającego do Malborka, stolicy państwa krzyżackiego.

alt

W czasie wojny trzynastoletniej (1454 – 1466) warownia przeszła za pośrednictwem gdańszczan w ręce króla polskiego Kazimierza Jagiellończyka. Nadany przez króla w 1454. roku księciu pomorskiemu Erykowi II, pozostał wraz z całą Ziemią Bytowską w rękach Gryfitów do śmierci ostatniego przedstawiciela dynastii, Bogusława XIV, w 1637. roku.
W latach 1560 – 1570 książęta pomorscy przeprowadzili gruntowną przebudowę bytowskiej warowni. Powstał wówczas Dom Książęcy i nie istniejąca Kancelaria Książęca. Swój wygląd zmieniła także wieża bramna. W 1623. roku wybudowano Dom Wdów (obecnie biblioteka). W pierwszej połowie XVII wieku pełnił m.in. rolę siedziby administracji i letniej rezydencji książęcej. W latach 1637 – 1655 zamek wraz z Ziemią Bytowską pozostawał we władaniu Starostów Polskich.
W 1656. roku szwedzka załoga wysadziła w powietrze część Domu Zakonnego i Wieżę Prochową. Pozostałe zabudowania i wieże strawił ogień. W związku z tym warownia popadła w ruinę, a część obiektów rozebrano.
Kilka lat później wraz z całą Ziemią Lęborsko – Bytowską, na mocy traktatów Welawsko – Bydgoskich z 1657. roku przeszedł w ręce Elektora Brandenburskiego Fryderyka Wilhelma I. W tym czasie został częściowo odbudowany.

alt

Pozbawiony dawnego znaczenia zamek wykorzystywany był w latach późniejszych (w XIX wieku) na siedzibę sądu, urzędu skarbowego i więzienia. Część budowli zamkowych przeznaczono na mieszkania dla urzędników, część zamieniono na pomieszczenia gospodarcze i magazyny.
W latach 30. ubiegłego wieku niemieckie władze państwowe przeznaczyły obiekt na ośrodek szkoleniowy i schronisko dla młodzieży. Dopiero w 1937. roku podjęto decyzję o rekonstrukcji całego kompleksu zamkowego. Prace przerwał wybuch II wojny światowej.
Zapoczątkowane w latach 60. XX wieku prace adaptacyjno – remontowe zaowocowały w 1974. roku oddaniem do użytku skrzydła wschodniego, które przeznaczono na siedzibę miejskiej biblioteki publicznej. W 1980. roku zakończono prace renowacyjne w skrzydle południowym, gdzie zlokalizowano hotel i restaurację „Zamek”. W wyremontowanym w 1991. roku skrzydle północnym znalazło swoją siedzibę Muzeum Zachodnio – Kaszubskie prezentujące bogate, ciekawe i różnorodne zbiory etnograficzne oraz czasowe wystawy współczesnego malarstwa, fotografii i sztuki ludowej.

alt

Pierwotnie zamek w Bytowie wzniesiony został w stylu gotyckim. Obecnie, z wyjątkiem dużych fragmentów murów zewnętrznych, większość obiektów pochodzi z przebudowy XVI-wiecznej lub zostało zrekonstruowanych podczas prac renowacyjnych w drugiej połowie XX. wieku.
W salach zamku odbywa się wiele imprez o charakterze kulturalnym, w tym koncertów, wernisaży, spotkań autorskich a na dziedzińcu warowni imprez muzycznych czy turniejów rycerskich.
Zamek stanowi jeden z elementów utworzonego niedawno „Szlaku Zamków Gotyckich”.

Fot. miniaturka pochodzi ze strony starostwa bytowskiego.  

Poprawiony ( sobota, 15 września 2012 16:22 )