Liczne zabytki militarne Helu
Wpisany przez Zbigniew Piotr Kotarba    niedziela, 08 lipca 2018 12:04    PDF Drukuj Email

Bunkry, stanowiska strzeleckie, pozostałości baterii dział różnego kalibru czy wreszcie stanowisko kierowania ogniem, w którym zamontowany był jeden z największych dalmierzy artyleryjskich to zabytki militarne nierozłącznie związane z Mierzeją Helską bądź samym Helem. Część z nich to pozostałości utworzonego w 1936 roku dekretem Ignacego Mościckiego, prezydenta RP, Rejonu Umocnionego Hel.



W listopadzie 1918 roku, po blisko 123 latach niewoli Polska odzyskała niepodległość. Krótko potem, 10 lutego 1920 roku w Pucku odbyło się historyczne wydarzenie czyli zaślubiny generała Hallera z morzem. Był to zarazem symboliczny akt, który przybliżył powstającą z niewoli Polskę do strategicznego akwenu, jakim był Bałtyk. Morze stanowiło wówczas nie tylko „okno na świat”, ale dawało też możliwość stworzenia nowej formacji jaką stała się Marynarka Wojenna. Wojskowi stratedzy zaczęli analizować to zagadnienie i doszli do wniosku, że należy stworzyć silną bazę lądową obrony wybrzeża. Wybór padł na małą wioskę rybacką – Hel. Ten pomysł zaczęto szybko wcielać w życie i już w latach 20. zbudowano linię kolejową z Pucka, przez Władysławowo, wzdłuż całego Półwyspu do Helu. Powstała również utwardzona droga, specjalnie dla utrudnienia ostrzału z samolotów prowadzona z licznymi zakrętami w terenie leśnym. W 1928 roku w mieście Hel rozpoczęto budowę portu wojennego z całym zapleczem w postaci składów amunicyjnych, magazynów sprzętu i paliwa. Jednocześnie militaryzowano końcowy odcinek Półwyspu Helskiego – od granic Juraty aż do końca cypla. Administracyjnie zahamowano rozwój turystyki w tym rejonie, wprowadzając wojskowy zakaz wznoszenia jakichkolwiek budowli cywilnych bez zgody władz wojskowych i ograniczając swobodę ruchu turystycznego. Dodatkowo administracja starała się wysiedlić Niemców, choć nie do końca się to udało. Mimo to prace postępowały.

alt

Przyspieszył je wydany 21 sierpnia 1936 roku dekret prezydenta RP Ignacego Mościckiego w sprawie utworzenia Rejonu Umocnionego Hel. Na terenie Rejonu Umocnionego zaczęto budować rozwiniętą sieć kolei normalnotorowych i wąskotorowych dla potrzeb transportów wojskowych. Powstały różnego typu stanowiska artyleryjskie, zaczęto sprowadzać różnoraki sprzęt wojskowy i uzbrojenie.
Zamontowane zostały pierwsze baterie artyleryjskie. Największą, składająca się z czterech dział Boforsa kalibru 152,4 mm usytuowano na samym cyplu Mierzei Helskiej. Inicjatorem ich zakupu był kapitan Heliodor Laskowski, który w kierownictwie Marynarki Wojennej pełnił funkcję Szefa Służby Artylerii i Uzbrojenia.
Dodatkowo Laskowski forsował koncepcję usytuowania w bazie na Helu pełnego kompleksu, który da schronienie polskim okrętom. Tak się też stało. Jednak Laskowski nie doczekał realizacji pomysłu, umierając na zapalenie nerek w kwietniu 1936 roku w Egipcie, podczas pobytu na kuracji klimatycznej. Niedługo potem bateria cyplową otrzymała jego imię.

alt

Sytuacja polityczne w Europie tuż przed wybuchem II wojny światowej była mocno skomplikowana. Stąd ówczesne kierownictwo wojskowe Rejon Umocniony Hel rozszerzyło na cały półwysep. Do Helu na krótko przed agresją niemiecką przeniosło się Dowództwo Obrony Wybrzeża, na czele którego stanął kadm. Józef Unrug, natomiast dowództwo nad samym rejonem umocnionym przekazano w ręce kmdr. Włodzimierza Steyera.  

alt

1 września rozpoczęła się hitlerowska agresja na Polskę. Zaatakowane zostało także polskie wybrzeże Bałtyku. Za sprawą przeprowadzonej przez okupanta operacji wojskowej 12 września Półwysep Helski został całkowicie odcięty od reszty lądu. Kilka dni później padła Gdynia i Kępa Oksywska, ale Hel wciąż się bronił. Poddał się dopiero 1 października, a dzień później wojska niemieckie zajęły cały półwysep. W czasie walk zginęło 200 Polaków.
Straty okupanta w sprzęcie były poważne: zestrzelonych zostało 32 samoloty Luftwaffe, pociski baterii cyplowej uszkodziły pancernik „Schleswig – Holstein”, a na minie postawionej przez ORP „Żbik” wyleciał w powietrze trałowiec M-85.

alt

Niemcy po zajęciu Półwyspu szybko przystąpili do rozbudowy kompleksu. Powstała m.in. największa w historii bateria artylerii nabrzeżnej (składała się z trzech dział kalibru 406,4 mm). Po wojnie na mierzei pojawiły się polskie jednostki artylerii i wojsk rakietowych, a w porcie wojennym w Helu do 31 grudnia 2006 roku stacjonowała 9 Flotylla Obrony Wybrzeża. Później jednostka została zlikwidowana, a sam Hel utracił status bazy marynarki wojenne.
Dzięki wielu lokalnym zapaleńcom, ich staraniom i działaniu, na każdym kroku turysta może jeszcze napotkać ślady militarnej przeszłości, w tym stanowiska ogniowe, punkty obserwacje, bunkry, fragmenty transzei i in.

alt

W opracowaniu korzystałem z dostępnych w Internecie materiałów źródłowych.



Poprawiony ( niedziela, 22 lipca 2018 13:04 )