Walory Wigierskiego Parku Narodowego
Wpisany przez Zbigniew Piotr Kotarba    piątek, 11 marca 2016 10:37    PDF Drukuj Email

altJest jednym z największych parków narodowych w Polsce, który utworzony został na północnym skraju Puszczy Augustowskiej, a geograficznie – głównie na Pojezierzu Litewskim. Jego niewątpliwymi atutami są m.in. krajobraz z dominacją płytkich jezior, zwarte kompleksy leśne, torfowiska oraz wiele innych. Nie bez znaczenia są też walory kulturowe, o czym mogą świadczyć znaleziska archeologiczne – te pierwsze pochodzą sprzed ponad dwunastu tysięcy lat.


Wigierski Park Narodowy utworzony został 1 stycznia 1989 roku jako piętnasty z kolei par narodowy w naszym kraju. Należy więc do grupy najmłodszych tego typu jednostek organizacyjnych mających za zadanie szeroko pojętą ochronę przyrody. Jego powierzchnia to niemal 15 tysięcy hektarów, w tym grunty leśne, wody i te użytkowane rolniczo. Te ostatnie objęte są wyłącznie ochrona krajobrazową, natomiast ochroną ścisłą ponad 600 ha, w tym niemal połowę stanowią lasy.
Jednym z walorów parku jest niewątpliwie zróżnicowany krajobraz, ukształtowany przed kilkunastoma tysiącami lat przez lodowiec skandynawski. Obszar WPN-u leży na wysokości 125 – 183 m.n.m., a krajobraz urozmaicają morenowe wzniesienia (utworzone z materiału skalnego osadzonego przez lodowiec lub przemieszczonego pod jego naciskiem). Obok moren znajdziemy także ozy, kemy, sandry i inne elementy charakterystyczne dla krajobrazu polodowcowego (zainteresowanym tematem polecam lekturę „Geomorfologii” autorstwa prof. Klimaszewskiego). Powierzchnie wysoczyzn morenowych rozcięte są przez ciągi rynien polodowcowych, które zaczynały tworzyć się już w czasie narastania lądolodu. Obecnie są często wypełnione wodami jezior lub powstałymi w wyniku „starzenia się” zbiorników wodnych torfowiskami; niektórymi płyną rzeki lub strumienie.

alt

W miejsce ustępującego lodowca wkraczała roślinność. Miała ona charakter mozaikowy. Miejscami występowały niskie krzewinki z wierzbami i brzozą niską, gdzie indziej rosła roślinność trawiasta. Już około 10 tysięcy lat temu tereny te porosły lasy sosnowe, z dużym udziałem brzozy. Początkowo były bardzo świetliste, później stały się gęste. Stopniowo wkraczały świerki, osiki, wiązy, a zwłaszcza leszczyna. Miejsca wilgotne porosły olchy. Z czasem pojawiły się dęby, jesiony i lipy. Generalnie świat roślin może zachwycić. Dotychczas stwierdzono tu występowanie ponad 1000 taksonów roślin naczyniowych - gatunków, podgatunków i odmian rodzimych roślin naczyniowych, gatunków obcych trwale zadomowionych i niektórych roślin hodowlanych. Roślinność tu występująca jest odmienna od flory pozostałej części Polski niżowej. Wynika to ze specyfiki klimatu tej części kraju.

alt

Znaczne różnice występują również we florze roślin zielnych. Wiele gatunków pospolitych w całej Polsce niżowej jest tutaj znacznie rzadszych bądź nie występuje wcale, natomiast wyraźna jest obecność gatunków chłodniejszego, północnego klimatu, pochodzących ze strefy borealnej i subarktycznej. Liczne jest także występowanie tzw. reliktów poglacjalnych, czyli gatunków, które przetrwały w specyficznych warunkach od czasów zlodowacenia. Bogactwo flory parku wynika w znacznym stopniu z silnie urozmaiconej rzeźby terenu, która sprawia, że na terenie parku występuje mozaika różnorodnych siedlisk, w których panują specyficzne warunki mikroklimatyczne. O dużej wartości flory Wigierskiego Parku Narodowego świadczy często obfite występowanie wielu gatunków chronionych, rzadkich czy wymierających. W granicach parku 83 gatunki roślin objęte są ochroną ścisłą, ponadto stwierdzono tu występowanie 15 gatunków objętych ochroną częściową.

alt

Znaczna część gatunków chronionych na obszarze parku występuje bardzo obficie, np.: przylaszczka pospolita, wawrzynek wilczełyko, lilia złotogłów, turzyca bagienna czy storczyk - stoplamek krwisty. Ba, na obszarze parku stwierdzono występowanie 76 gatunków roślin wpisanych do „Polskiej Czerwonej Księgi Roślin” i na „Listę Roślin Zagrożonych i Rzadkich”. Do najcenniejszych roślin występujących na terenie parku w skali europejskiej, należą rośliny, dla ochrony których konieczne jest wyznaczanie specjalnych stref ochronnych. Na obszarze parku stwierdzono występowanie kilka takich gatunków: rzepika szczeciniastego, aldrowandy pęcherzykowatej, storczyków - obuwika pospolitego i lipiennika Loesela, sasanki otwartej, skalnicy torfowiskowej i leńca bezpodkwiatkowego. Rzepik szczeciniasty, leniec bezpodkwiatkowy i skalnica torfowiskowa posiadają na terenie parku silne populacje, wobec czego park stanowi istotną ostoję tych gatunków. W skali Polski, spośród cennych roślin występujących na obszarze parku można wymienić takie gatunki, jak: brzoza niska, wełnianeczka alpejska, fiołek torfowy, skalnica torfowiskowa, turzyca strunowa, żurawina drobnolistkowa, wełnianka delikatna, rdestnica nitkowata, rdestniczka gęsta, a także wiele storczyków: wątlik błotny, wyblin jednolistny, lipiennik Loesela, kukułka bałtycka, kukułka Ruthego, kukułka krwista odmiana żółtawa i kukuczka kapturkowata. Wiele rzadkich gatunków roślin występuje na torfowiskach, dlatego też zachowanie tych siedlisk jest ważnym celem działań ochronnych parku.

alt

Fauna WPN też należy do bardzo bogatych i różnorodnych. W wodach parku występuje 31 gatunków ryb, co stanowi ponad 50 % słodkowodnej rodzimej ichtiofauny Polski. Pięć z nich: piskorz, koza, śliz, różanka oraz strzebla potokowa, należy do gatunków chronionych. Koza, piskorz i różanka znalazły się na liście gatunków Natura 2000. Skład gatunkowy ryb w poszczególnych zbiornikach wodnych jest odmienny. Np. w jeziorze Wigry występuje 26 gatunków, w tym sielawa, sieja i troć jeziorowa, ryba należąca do rodziny łososiowatych. Towarzyszą im stynka i miętus. Wszystkie te gatunki są charakterystyczne dla wód czystych, głębokich i dobrze natlenionych. W jeziorach leszczowych (Krusznik i Muliczne) spotkamy ryby tj. leszcz, płoć, wzdręga, lin i ukleja. W płytkich zbiornikach z dobrze rozwiniętymi łąkami podwodnymi znakomite warunki do życia mają lin i szczupak. Skrajnie niekorzystne warunki do bytowania ryb panują w jeziorach karasiowych i sucharach. Występuje tu zjawisko przyduchy – długotrwałego deficytu tlenowego skutkującego okresowym śnięciem ryb. Mieszkańcami tych zbiorników są najczęściej najodporniejsze karasie, rzadziej okonie i płocie; niektóre suchary są bezrybne. Przykładami bardzo płytkich jezior karasiowych są Przetaczek i Błotniste. Równie bogaty rybostan posiadają rzeki. Wody te są jednak trudne do sklasyfikowania pod względem typologii rybackiej ze względu na swój zróżnicowany charakter. Jedynie Czarna Hańcza posiada odcinki należące do krainy pstrąga oraz leszcza, pozostałe rzeki nie poddają się typowej klasyfikacji. Wody płynące zasiedlają gatunki typowo rzeczne oraz ryby wielośrodowiskowe. Pierwsze to prądolubne pstrągi i strzeble potokowe oraz jazie, klenie, jelce i ślizy. Drugie to pospolite ryby karpiowate, okoniowate i ciernikowate, jak: płocie, krąpie, ukleje, leszcze, okonie i cierniki.

alt

Teren Wigierskiego Parku Narodowego zamieszkuje wiele gatunków płazów. Żyje tu 12 spośród 18 gatunków tych zwierząt obecnych w faunie Polski, w tym m.in. traszka grzebieniasta, kumak nizinny, grzebiuszka ziemna czy ropuchy, szara, zielona i paskówka. Obok płazów znajdziemy także trzy gatunki jaszczurek - zwinka, jaszczurka żyworodna i padalec oraz dwa gatunki węży - zaskroniec zwyczajny i żmija zygzakowata. 40 lat temu występował tu jeszcze żółw błotny.
Wśród ptaków na obszarze WPN stwierdzono ponad 200 gatunków. Dominują oczywiście te wodne i wodno – błotne, w tym łabędzie nieme, mewy, czaple, łyski czy kormorany czarne. Dumę parku stanowią gnieżdżące się 3 pary bielików. Z wodami związany jest również inny ptak drapieżny - błotniak stawowy. Dominuje on w gronie ptaków drapieżnych parku – gniazduje tu około 30 par błotniaków.

W lasach parku spotyka się między innymi: zięby, rudziki, świstunki leśne i śpiewaki. Stwierdzono tu występowanie 9 gatunków dzięciołów (w tym dzięcioła średniego, dzięcioła trójpalczastego i krętogłowa), 4 gatunków gołębi (siniaka, grzywacza, sierpówki i turkawki), 2 gatunków sów (puszczyka i włochatki) oraz bociana czarnego. Nierzadkie są gatunki typowo borealne: jarząbek, orzechówka i krzyżodziób świerkowy. Na łąkach dominują, zarówno pod względem liczby gatunków jak i ich ilości: skowronek, pokląskwa, trznadel i gąsiorek. Spotykane tu są 3 gatunki jaskółek (oknówka, dymówka i brzegówka), dudek, bocian biały oraz 3 gatunki sów: płomykówka, pójdźka oraz uszatka.

alt

Nie brakuje też ptaków drapieżnych: myszołowów, jastrzębi, kobuzów czy krogulców.
Wreszcie na koniec należy wspomnieć o ssakach. Znajdziemy tu 51 spośród 88 dziko żyjących w naszym kraju gatunków ssaków lądowych. Do najczęściej obserwowanych na terenie całego parku drapieżników należą: lis, jenot i kuna leśna. Nie brakuje też wilków.
Obszar wokół jeziora Wigry zamieszkują 4 gatunki ssaków kopytnych: łoś, jeleń szlachetny, sarna i dzik. Warto wspomnieć też o zającokształtnych czyli zającach: szaraku i bielaku. Są też bobry, jeże, krety, ryjówki oraz jedyne zdolne do latania ssaki czyli nietoperze (nocek rudy, nocek łydkowłosy, mroczek późny, mroczek pozłocisty, mroczek posrebrzany, karlik malutki, karlik większy, karlik karliczek, borowiec wielki, borowiaczek, gacek brunatny i mopek).
Przedstawione przeze mnie walory stanowią jedynie wycinek tego, co czeka na turystę odwiedzającego tę część Polski. By przekonać się jakie bogactwo kryje się na obszarze Wigierskiego Parku Narodowego trzeba się tam wybrać koniecznie!
Dyrekcja parku znajduje się w miejscowości Krzywe (przy drodze z Suwałk do Sejn). W siedzibie WPN znajduje się także Centrum Informacji Turystycznej. Szczegółowe informacje znajdziecie na stronie internetowej WPN.

Poprawiony ( niedziela, 13 marca 2016 11:01 )