W krainie szczęśliwości
Wpisany przez Zbigniew Piotr Kotarba    piątek, 28 października 2011 20:38    PDF Drukuj Email

To przepiękny, niezwykły, pełen nastroju i okryty nimbem tajemnicy fragment naszego kraju. To miejscowość leżąca nieopodal Łowicza, nad rzeką Skierniewką. Mowa o Arkadii.


W naszych peregrynacjach po Polsce zawitaliśmy do cudownego, pełnego czaru i nastroju miejsca jakim niewątpliwie jest Arkadia koło Nieborowa.

Pierwsze wzmianki o tej wsi pochodzą z XV. wieku. Trzy wieki później (ok. 1778. roku) pod czujnym okiem księżnej Heleny Radziwiłłowej powstaje architektoniczna i ogrodowa koncepcja Arkadii. Realizował ją Szymon Bogumił Zug, po którym na początku XIX. wieku pałeczkę przejął młody, ambitny architekt Henryk Ittar. Wspierali ich m.in. Jan Piotr Norblin i Aleksander Orłowski.
Ogród powstał w stylu angielskim, który na początku XVIII. wieku narodził się w Anglii, a później rozprzestrzenił się na cały Stary Kontynent. Jego cechą charakterystyczną są swobodne i nastrojowe kompozycje roślinne z symbolicznymi formami i konstrukcjami architektonicznymi nawiązującymi do antyku, średniowiecza, życia wiejskiego czy lekkiej egzotyki. Styl ten ewoluował równolegle ze zmianami zachodzącymi w sferze filozoficzno – ideowej i estetycznej, zmierzając ku wizji ogrodu romantycznego. Tego Typu ogrody w Polsce zaczęły być zakładane pod koniec lat siedemdziesiątych wspomnianego wieku m.in. w Solcu, na Książęcym i na Górze przez Kazimierza Poniatowskiego, w Mokotowie przez księżną Izabelę Lubomirską, w Powązkach przez Izabelę Czartoryską, w Jabłonnie przez Michała Poniatowskiego czy właśnie w Arkadii. Cały czas ogród ulegał rozbudowie, aż do śmierci księżnej w 1821. roku.

alt

Pierwsze budowle, które powstały w Arkadii, na brzegu spiętrzonego w 1781. roku wielkiego stawu, to były: Kaskada i Chata przy Wodospadzie, a kilka lat później (w 1783. roku) Przybytek Arcykapłana i Świątynia Diany (Miłości, Mądrości z lat 1783 – 1785) oraz wykonany z czerwonej, surowej cegły Akwedukt (1784 r.).

alt

Przybytek Arcykapłana powstał w formie sztucznej ruiny, z cegły, rudy darniowej oraz fragmentów detali architektonicznych i rzeźb antycznych, gotyckich i renesansowych, w tym herm, maszkaronów i rozet dłuta Jana Michałowicza z Urzędowa. Rzeźby renesansowe pochodzą głównie z przekształcanej w tym czasie kaplicy św. Wiktorii w kolegiacie łowickiej. Od strony północno – wschodniej znajduje się wnęka; z płaskorzeźbą Chimery dłuta Gioacchino Staggiego oraz kamiennym wodozbiorem ozdobionym dwoma maszkaronami. Budynek posiada patio, otwarte arkadą i bramą w murze, krytą zagrodę i dziedziniec opasany murem oraz taras otoczony kolumnadą. W północno – zachodnim narożniku korpusu głównego znalazła się wieża wyposażona w platformę widokową. Wzdłuż południowo – zachodniej elewacji Przybytku, ciągnął się – dzisiaj odbudowany - Mur z Hermami. Autorstwo budowli, zrealizowanej według wskazówek księżnej Heleny Radziwiłłowej, należy przypisać Szymonowi Bogumiłowi Zugowi. Jest to jeden z oryginalniejszych pawilonów ogrodowych, jakie powstały na naszych ziemiach w ostatniej ćwierci XVIII. wieku.

alt

Świątynia Diany to budowla o klasycystycznych proporcjach, ozdobiona od strony zachodniej ażurowym portykiem, wspartym na czterech kolumnach jońskich oraz takim samym portykiem półkolistym od strony wschodniej. Pod tympanonem od strony stawu wyryte są słowa Petrarki z sonetu „In morte di Madonna Laura”: „Dove Pace Trovai D’Ogni Mia Guerra” (Tutaj odnalazłem spokój po każdej mojej walce). We wnętrzu Westybul, Gabinet Etruski, owalna Sypialnia i reprezentacyjna sala zwana Panteonem. Zdobią go stiukowe kolumny i dekoracyjne gzymsy oraz plafon wyobrażający Jutrzenkę pędzla Jana Piotra Norblina. Twórcami plafonu w Gabinecie Etruskim z 1800. roku, ze sceną przedstawiającą Amora i Psyche oraz dekoracji ściennych z motywami naczyń etruskich, byli współpracujący z Norblinem Michał Płoński i Aleksander Orłowski. Dekoracje sztukateryjne wykonał Johann Graff.

alt

Akwedukt wzniesiony został nad kaskada wodną i wzorowany był na architekturze wodociągów rzymskich. Stanowi on pod względem funkcjonalnym most łączący brzegi Łupi tuż przy ujściu do wielkiego stawu. Zachował się projekt tej budowli sygnowany przez Szymona Bogumiła Zuga. Uzupełnienia do tej budowli parkowej dokonał na początku XIX. wieku Henryk Ittar. Po 1864. roku kolejny z właścicieli arkadyjskiego ogrodu rozebrał doszczętnie Akwedukt. W 1951. roku znany planista ogrodów Gerard Ciołek zrekonstruował budowlę i uporządkował siec wodną.
W kolejnych czterech latach (miedzy 1785 a 1789. rokiem) Arkadia powiększyła się o m.in. zbudowany na Wyspie Topolowej symboliczny Nagrobek Fundatorki z łacińską sentencją „Et in Arcadia Ego” (co w dowolnym przekładzie oznacza: i ja byłem szczęśliwy) wzorowany na grobowcu znanego francuskiego filozofa Jana Jakuba Rousseau z Ermenonville. Dodatkowo zbudowano z polnych głazów Grotę Sybilli, rustykalne Chatki Filemona i Baucydy, Łuk Kamienny, Zakątek Melancholii, Bramę Czasu, Krąg Ołtarzowy na Wyspie Ofiar.

alt

Łuk Kamienny powstał około 1784. roku według projektu wielokrotnie przywoływanego Szymona Bogumiła Zuga. Odegrał ważną rolę w planie założenia ogrodowego w Arkadii, służył bowiem jako oprawa głównej osi widokowej ogrodu Heleny Radziwiłłowej. Stanowił przede wszystkim ramę widokową dla Świątyni Diany, oglądanej od strony wschodniej.
W ostatniej dekadzie XVIII. wieku następowała powolna rozbudowa Arkadii. Powstaje m.in. przylegający do Łuku Kamiennego Dom Murgrabiego i Domek Gotycki nad Grotą Sybilli.
Na początku lat osiemdziesiątych XVIII. wieku powstaje Grota Sybilli, nad którą został zbudowany w latach 1795 – 1797, z czerwonej cegły, murowany Domek Gotycki, z przyległą od południa galerią arkadową oraz kaplicą usytuowaną na przeciwległej skarpie. Architektura tej budowli arkadyjskiej posiada cechy stylu neogotyckiego. Autorem koncepcji architektonicznej obiektu jest Aleksander Orłowski, zaś realizację Domu Gotyckiego należy przypisać głównemu architektowi Arkadii. Na początku 1814. roku księżna Helena Radziwiłłowa urządziła w Domku Gotyckim symboliczne „mieszkanie rycerza”, poświęcone osobie syna – Michała Gedeona, generała napoleońskiego. Zgromadziła tam historyczne pamiątki po bohaterze spod Połocka i Gdańska, walczącego o ideały sprawy narodowej.

alt

Dom Murgrabiego powstał około 1795. roku. Początkowo miał niską wieżę, która została podwyższona w połowie XIX. wieku przez Franciszka Lanciego. Kształt budowli nawiązywał w ogólnej idei do architektury Przybytku Arcykapłana. Niektóre fragmenty wystroju ścian zewnętrznych, zwłaszcza ostrołukowy układ fragmentów dekoracji ceramicznej, wskazują na przenikanie do tej budowli form neogotyckich.

alt

Na początku XIX. wieku księżna Radziwiłłowa zaczyna skłaniać się ku estetyce ogrodu romantycznego, a Arkadia (a właściwie koncepcja ogrodu zamkniętego) zaczyna wychodzić na rozległe pola położone wzdłuż przepływającej nieopodal rzeki Skierniewki. Wtedy to powstają m.in. Grobowiec Złudzeń zbudowany na tzw. Polach Elizejskich (1800), Cyrk Rzymski (1803) i Amfiteatr (1804). Nieco później (około 1810. roku) powstaje też ludowy Domek Szwajcarski z baśniowym „kryształowym wnętrzem”.
Warto na koniec dodać, że księżna Radziwiłłowa przez lata gromadziła w Arkadii bogatą kolekcję sztuki antycznej oraz rzeźb i kopii dzieł antycznych, średniowiecznych i renesansowych, z których w Świątyni Diany utworzyła swoiste muzeum. Osobliwością kolekcji były sprowadzone przez księżną z Podola „baby”, kultowe rzeźby połowieckie z przełomu XII i XIII. wieku. Kolekcja ta w części zdobi obecnie wnętrza położonego nieopodal pałacu w Nieborowie.

Park w Arkadii udostępniony jest zwiedzającym przez cały rok w godzinach od 10. aż do zmierzchu. W sezonie trwającym od marca do końca października zwiedzać można też  Świątynię Diany. Wtedy też należy zakupić bilety w cenie 7 zł (normalny) i 5 zł (ulgowy, przysługuje on z mocy ustawy o muzeach: uczniom, studentom i osobom odbywającym studia doktoranckie, słuchaczom zakładów kształcenia nauczycieli i kolegiów, pracowników służb społecznych, nauczycielom i wychowawcom, niepełnosprawnym i ich opiekunom, emerytom i rencistom, osobom powyżej 65 roku życia, kombatantom, odznaczonym: "za opiekę nad zabytkami, zasłużony działacz kultury, zasłużony dla kultury polskiej i zasłużony dla kultury narodowej").

Jak dojechać?
Samochodem z Warszawy (83 km): wyjazd przez Wolę w kierunku Poznania. W Paprotni skręt w lewo na Niepokalanów, Aleksandrów, Bolimów, Nieborów.
z Łodzi (72 km): wyjazd ul. Strykowską w kierunku Warszawy, dalej przez Głowno i Łowicz w stronę Skierniewic (wcześniej) Nieborów.
Dojazd  pociągiem
do Łowicza - następnie PKS-em w kierunku Skierniewic  przez Arkadię, Nieborów, Bolimów
lub do Skierniewic - następnie PKS-em w kierunku Łowicza przez Bolimów,Nieborów, Arkadię.

Zdjęcia ukazujące piękno tego zakątka wykonała specjalnie dla naszego Portalu Joanna Cichoń.

Poprawiony ( niedziela, 30 października 2011 09:41 )