Zamek hetmana Tarnowskiego w Rożnowie
Wpisany przez Zbigniew Piotr Kotarba    czwartek, 24 maja 2018 09:25    PDF Drukuj Email

altWybudowana pierwotnie jako fortyfikacja obronna, na przestrzeni wieków pełniła też wiele innych funkcji, w tym m.in. ludwisarni i gorzelni. Aktualnie ten przykład XVI wiecznej architektury militarnej (tzw. architektury bastionowej) stanowi trwałą ruinę.  



Zamek dolny w Rożnowie (Małopolska) to jeden z przykładów renesansowych budowli obronnych wyposażonych w nowoczesne wówczas rozwiązania techniczne. Powstał w dolinie Dunajca. Budowa warowni rozpoczęła się około 1560 roku (trwała przez kilka kolejnych lat), a jej fundatorem był Hetman Wielki Koronny, Jan Amor Tarnowski. Fundator był prawnukiem rycerza Zawiszy Czarnego z Garbowa, synem jego wnuczki Barbary Rożnowskiej i zarazem wybitnym teoretykiem sztuki wojennej. Renesansowa twierdza budowana była w związku ze wzrastającym zagrożeniem tureckim po bitwie pod Mohaczem. Wznoszona była na wzór ówczesnych fortyfikacji należących do wielkich rodów włoskich.

alt

Zamek składał się z trzech zasadniczych części: kamiennego beluardu zbudowanego na planie wydłużonego pięcioboku o osi mającej długości ok. 30 metrów, z jednym pomieszczeniem wewnętrznym przykrytym sklepieniem kamiennym (o grubości ok. 1 metra) z czterema otworami wentylacyjnymi. Kolejną częścią zamku był budynek bramny oraz łączący je mur kurtynowy, wyposażony m.in. w krzyżowe strzelnice.

alt

alt

Beluard zbudowano z bloków ciosanego kamienia, a grubość muru waha się od 2,5 do 3 metrów. W jego wnętrzu rozpiętość sklepienia w najszerszym miejscu wynosi kilkanaście metrów. Zachowały się również w środku ślady ganku i prowadzącej do niego równi pochyłej. Z ganku wychodzą wspomniane wcześniej strzelnice krzyżowe, odrębne dla broni ręcznej i dla artylerii. Tak więc beluard prezentuje bardzo wczesny przykład fortyfikacji przystosowanej do użycia broni palnej.
Wewnątrz budynku biegł drewniany ganek, z którego wychodziło się do strzelnic. Samo wejście do beluardu odbywało się z poziomu dziedzińca.

Uwagę przyciągają także znajdujące się na zewnątrz budynku narożniki ozdobione herbem Jana Amora Tarnowskiego (herb Leliwa) oraz rzeźba mężczyzny z głową Turka w rękach.

alt

alt

Opisywany obiekt zlokalizowany w Rożnowie był niewątpliwie przykładem jednej z najnowocześniejszych wówczas fortyfikacji bastionowej na Ziemiach Polskich. Jednak po śmierci hetmana w 1561 roku jego budowa nie została dokończona zgodnie z przyjętymi założeniami i planami. W swej długiej historii obok funkcji obronnej pełniła też wiele innych: tu mieściła się ludwisarnia, zbór ariański (Braci Polskich) oraz gorzelnia. Aktualnie to trwała ruina. Mimo to warto ją zwiedzić, bo dostęp do tego miejsca jest bardzo łatwy. Znajduje się tuż przy drodze powiatowej nr 1556K łączącej Witowice z Rożnowem (Zaporą) – w bok od drogi krajowej nr 75 z Krakowa przez Brzesko, Nowy Sącz do Muszynki.

alt

Poprawiony ( czwartek, 31 maja 2018 09:55 )