Płynie Wisła, płynie…
Wpisany przez Zbigniew Piotr Kotarba    środa, 19 lutego 2020 12:45    Drukuj

Swoje źródła ma w Beskidzie Śląskim, by po pokonaniu ponad 1000 kilometrów swoimi wodami zasilić basen Morza Bałtyckiego. To najdłuższa rzeka Polski i największa w zlewisku wspomnianego morza. Po drodze Wisła przepływa przez wiele krain geograficznych jak np. przez Kotlinę Oświęcimską, Sandomierską, Pradolinę Toruńsko - Eberswaldzką. Stanowi też naturalną granicę między Karpatami a Wyżyną Małopolską. Po drodze Wisła mija kilka miast ważnych dla historii Polski jak np. Kraków, Sandomierz, Kazimierz Dolny, Warszawę czy Toruń.



Jest nazywana „Królową Rzek Polskich”, bo jest i najdłuższą i największą rzeką w naszym kraju. Z ciekawostek należy wspomnieć, że posiada największe, zarazem asymetryczne dorzecze (najwyższym jego punktem jest szczyt Gerlach w Tatrach - 2655 m n.p.m., a najniższym -1,8 m n.p.m. czyli depresja Żuław Wiślanych). To oczywiście rzeka Wisła.


alt


Nazwa rzeki pojawia się w przekazach historycznych jako Vistula, znajdziemy ją w tekstach literackich, piosenek czy innych opracowaniach, także tych naukowych. To znak, że dla nas Polaków, jest bardzo ważna.

Po tym wstępie warto więc rzucić nieco szczegółów i ciekawostek jej dotyczących.

Źródła rzeki znajdują się na stokach Baraniej Góry w Beskidzie Śląskim, a potokami z których czerpie wodę są Czarna Wisełka (ok. 1107 m n.p.m.) i Biała Wisełka (ok. 1080 m n.pm.m.) Dodatkowo wspomniane zbierają też wody z innych potoków, znajdujących się w tej części masywu Baraniej Góry czy całego Beskidu Śląskiego. W miejscu połączenia głównych, źródłowych potoków, zbudowany został zbiornik wodny zaopatrujący miasto Wisłę w wodę pitną. Za górny odcinek rzeki przyjmuje się ten, który biegnie do ujęcia Sanu czyli ostatniego karpackiego dopływu.


alt


W Beskidzie Śląskim do Ustronia, Wisła ma wybitne cechy rzeki górskiej, o dużym spadku i niewyrównanym profilu (jedną z charakterystycznych cech jest występowanie kamiennych kaskad i bardzo szerokiej terasy zalewowej). Poniżej tej miejscowości Wisła opuszcza góry i wpływa w obszar Pogórza Śląskiego. Następnie przebija się przez Kotlinę Oświęcimską i płynie rowem tektonicznym rozgraniczającym Wyżynę Małopolską od Karpat.


alt


Poniżej Krakowa rzeka wpływa w Kotlinę Sandomierską, potem tworzy naturalną granicę między Wyżyną Kielecko - Sandomierską i Lubelską, by poniżej Puław wpłyną już w obszar Nizin Środkowopolskich. (tu mija m.in. Czersk, Warszawę, Płock i Włocławek).

Później wpływa w obszar Pradoliny Toruńsko - Eberswaldzkiej, by w okolicach Grudziądza przyjąć wyłącznie północny kierunek biegu. Tu także rozgałęzia się (jednym z jej ramion, tym wschodnim jest opływający Malbork Nogat), by wreszcie znaleźć swoje ujście przez sztuczny przekop w okolicach Świbna (o tym napiszę osobno przy innej okazji, bo historia tego inżynierskiego projektu doczekała się w Niemczech opasłego naukowego opracowania).


alt


Warto też wspomnieć, że mniej więcej do około 1840 roku Wisła była o jakieś 23 kilometry dłuższa niż obecnie. Wtedy też około 1/3 wód wiślanych jako tzw. Wisła Gdańska wpływało do morza na północ od centrum Gdańska w kierunku Nowego Portu i Westerplatte, w osadzie Wisłoujście.

W sumie długość rzeki w zależności od źródła informacji nieco się różni: od 1047,5 km od źródeł Czarnej Wisełki, 1044,6 km od źródeł Białej Wisełki po 1023,5 km wg. Wikipedii.


alt


Rzeka ma duże znaczenie gospodarcze: stanowi rezerwuar wody, w tym m.in. pitnej dla Śląska (mam na myśli Zbiornik Goczałkowicki czy inne zbiorniki retencyjne), generuje tzw. „biały prąd” czyli zbudowano zbiornik z elektrownią wodną we Włocławku czy wreszcie w niektórych odcinkach jest rzeką żeglowną (obecnie głównie jako rejsy turystyczne).


alt


Wisła w historii naszego państwa odgrywała znaczącą rolę, a po zakończeniu II wojny światowej w części został zrealizowany długofalowy i ambitny plan jej gospodarczego zagospodarowania. Obecnie wiele z nich zostało zawieszonych na czas nieokreślony.

Poprawiony ( poniedziałek, 23 marca 2020 12:56 )